Cutting Through Rocks: เขาจะเปลี่ยนเธอ เธอจะเปลี่ยนโลก

ระหว่างการถ่ายทำสารคดีเรื่องนี้ มีเจ้าหน้าที่อิหร่านบุกเข้าไปในอะพาร์ตเมนต์ของ ซารา คากี และ โมฮัมหมัดเรซา เอย์นี คู่สามีภรรยาผู้กำกับ แล้วค้นห้อง ยึดฮาร์ดไดรฟ์ที่พวกเขาใช้เก็บไฟล์หนัง บังคับพาตัวพวกเขาไปสอบสวน จากนั้นก็ออกคำสั่งห้ามพวกเขาเดินทางออกนอกประเทศเป็นเวลาหนึ่งปีเต็ม โดยทั้งหมดนี้เกิดขึ้นก็เพราะทั้งสองกำลังทำหนังเกี่ยวกับผู้หญิงคนหนึ่ง

เธอคนนั้นมีชื่อว่า ซารา ชาห์เวอร์ดี ผู้หญิงอายุ 37 ปีผู้เคยผ่านการหย่าร้างและไม่มีลูก เคยเป็นหมอตำแยประจำหมู่บ้าน รักการขี่มอเตอร์ไซค์เป็นชีวิตจิตใจ และยังเป็นผู้หญิงคนแรกที่ได้รับเลือกตั้งเข้าสู่สภาเทศบาลของหมู่บ้านที่เธออาศัยอยู่ด้วยคะแนนเสียงท่วมท้นชนิดหักปากกาเซียน

หมู่บ้านนี้ตั้งอยู่ในชุมชนชาวอาเซอรี-เติร์กทางภาคตะวันตกเฉียงเหนือของอิหร่าน ผู้คนที่นี่ยังยึดมั่นกับขนบจารีตและศาสนาอย่างเคร่งครัด ผู้หญิงในวัยเดียวกับชาห์เวอร์ดีส่วนใหญ่ต้องเลิกเรียนตั้งแต่เริ่มย่างเข้าวัยรุ่น เพราะเหล่าผู้อาวุโสชายล้วนกำหนดให้พวกเธอต้องแต่งงาน มีลูก และใช้ชีวิตอยู่แต่ในขอบเขตของบ้าน หากพวกเธอมีทรัพย์สินติดตัวมาหรือมีที่ดินที่เคยได้รับจากพ่อแม่ มันก็มักจะถูกโอนต่อให้ไปเป็นสมบัติของพี่ชายหรือสามี โดยที่พวกเธอไม่มีสิทธิแม้แต่จะเป็นเจ้าของร่วม

ภาพจากสารคดี Cutting Through Rocks

ภาพจากสารคดี Cutting Through Rocks

แต่ชาห์เวอร์ดีเติบโตมาในวิถีชีวิตอีกแบบหนึ่ง พ่อของเธออยากได้ลูกชาย แต่เมื่อลูกกลายเป็นหญิง เขาก็เลี้ยงเธอให้มีอิสรภาพแทบจะเท่ากับที่ผู้ชายในหมู่บ้านมี พ่อสอนให้เธอทั้งขี่และซ่อมมอเตอร์ไซค์คล่องแคล่ว ทำงานก่อสร้างก็เป็น และเมื่อพ่อจากไปตอนเธออายุ 16 ปี ชาห์เวอร์ดีก็กลายมาเป็นเสาหลักของครอบครัว เธอดื้อเรียนหนังสือต่อจนได้ทำงานเป็นหมอตำแยที่ทำคลอดเด็กในหมู่บ้านนี้มาแล้วกว่า 400 ราย และเมื่อพี่สาวน้องสาวของเธอถูกบรรดาพี่ชายน้องชายบีบบังคับให้เซ็นยกที่ดินมรดกให้ เธอก็เป็นคนเดียวที่กล้าบุกไปอาละวาดลั่นบ้านผู้ชายจนพวกเขาต้องยอมยกมรดกคืน

คากีกับเอย์นีใช้เวลาหลายปีติดตามชีวิตของชาห์เวอร์ดี โดยเฉพาะในช่วงที่เจ้าตัวตัดสินใจลงสมัครเป็นสมาชิกสภาเทศบาลของหมู่บ้าน พร้อมนโยบายหัวก้าวหน้าที่จะเรียกร้องความเท่าเทียมในหลากหลายด้านให้แก่ผู้หญิง สองผู้กำกับทุ่มเทเดินทางเข้าออกหมู่บ้านนี้หลายรอบ ปักหลักอยู่รอบละ 2-3 เดือนและตระเวนไปคลุกคลีกับครอบครัวต่าง ๆ เพื่อสร้างความคุ้นเคยและความไว้วางใจ เอย์นีเล่าไว้น่าสนใจว่า การที่เขากับภรรยาจับคู่ทำหนังด้วยกันนั้นเป็นข้อได้เปรียบมาก ๆ เพราะในหมู่บ้านที่เข้มงวดเรื่องการแยกพื้นที่ของผู้ชายกับผู้หญิงออกจากกันแบบนี้ ทำให้เขากับคากีสามารถแบ่งหน้าที่กันทำได้ลงตัว โดยคากีจะพาตัวเองเข้าไปอยู่ในวงของผู้หญิงเพื่อพูดคุยและสังเกตบทสนทนาในชีวิตประจำวันของพวกเธอ ขณะที่เอย์นีก็จะไปคอยนั่งในวงของผู้ชายตามร้านน้ำชาแล้วถ่ายทำกิจวัตรที่ทำให้เราได้เห็นวิธีคิดของพวกเขาอย่างชัดเจน

ภาพจากสารคดี Cutting Through Rocks

แต่แม้จะฟังดูเรียบ ๆ ง่าย ๆ ไม่เห็นน่าจะมีอะไรเข้าข่ายสุ่มเสี่ยงเช่นนี้ เอาเข้าจริงคากีกับเอย์นีก็หนีไม่พ้นการถูกเจ้าหน้าที่รัฐสอดส่องอย่างใกล้ชิด (ใครเคยติดตามข่าวสารเกี่ยวกับวงการหนังอิหร่านก็คงจะเคยได้ยินข่าวผู้กำกับถูกรัฐบาลตามตรวจสอบ หรืออาจเลวร้ายถึงขั้นจับกุมคุมขัง กักบริเวณ ห้ามออกนอกประเทศ ฯลฯ อยู่บ่อย ๆ) แต่กรณีของทั้งคู่ยังสามารถรอดพ้นมาทำหนังต่อจนเสร็จสิ้นได้ และนำออกเดินสายในเทศกาลภาพยนตร์นานาชาติได้ในที่สุด

Cutting Through Rocks เปิดตัวที่เทศกาลหนังซันแดนซ์ในปี ค.ศ. 2025 และคว้ารางวัล Grand Jury Prize สาขาสารคดีในสาย World Cinema มาครอง จากนั้นปลายปีเดียวกันก็ไปชนะรางวัลขวัญใจผู้ชมที่เทศกาล IDFA อัมสเตอร์ดัมซึ่งเป็นเทศกาลสารคดีที่ใหญ่ที่สุดในโลก ตามด้วยการได้รับเสนอชื่อเข้าชิงรางวัลออสการ์สาขาสารคดียอดเยี่ยมปี ค.ศ. 2026 ซึ่งทำให้ชื่อของคากี เอย์นี และชาห์เวอร์ดีเป็นที่รู้จักไปทั่วโลก

ตอนหนังเปิดตัวที่ซันแดนซ์ ตัวชาห์เวอร์ดีเองไม่ได้เดินทางไปร่วมงานเพราะติดปัญหาเรื่องวีซ่า แต่หลังหนังจบ คากีเล่าให้ผู้ชมฟังว่า ทุกวันนี้ชาห์เวอร์ดียังสบายดี วาระสมาชิกสภาเทศบาลของเธอผ่านไปแล้วด้วยผลงานที่น่าจดจำ และตอนนี้เธอเปิดธุรกิจซักทำความสะอาดพรมด้วยเพื่อให้บริการผู้หญิงในชุมชน ซึ่งเป็นข่าวที่ทำให้ผู้ชมในห้องฉายดีใจกันยกใหญ่

"ฉันเจ็บปวดทุกครั้งที่เห็นเด็กผู้หญิงอายุ 11 ปีมีลูกสองคนแล้ว เธอไม่ได้เรียนหนังสือ ไม่ได้เลือกชีวิตของตัวเอง ไม่ได้มีวัยเด็กเลยด้วยซ้ำ ทั้งที่เธอควรได้ไปโรงเรียน ไม่ใช่กลายมาเป็นแม่บ้าน" คือส่วนหนึ่งของคำพูดของชาห์เวอร์ดีที่ผู้ชมหลายคนประทับใจ เช่นเดียวกับตอนที่เธอกล่าวกับผู้คนรอบตัวซ้ำแล้วซ้ำเล่าว่า "ทุกคนชอบบอกว่าฉันเป็นข้อยกเว้น ว่าฉันแตกต่างจากพวกเขา แต่ที่จริงฉันไม่ได้แตกต่างหรอกนะ ถ้าคุณสู้เพื่อสิ่งที่คุณต้องการ เชื่อฉันเถอะ คุณก็เป็นแบบฉันได้เหมือนกัน"

▶ ติดตามสารคดี Cutting Through Rocks เขาจะเปลี่ยนเธอ เธอจะเปลี่ยนโลก สารคดีถ่ายทอดชีวิตของ "ซาร่า ชาห์เวอร์ดี" สมาชิกสภาสตรีคนแรกในหมู่บ้านชนบทของอิหร่าน ผู้ท้าทายระบอบปิตาธิปไตยและพยายามปลุกพลังในตัวเด็กสาวให้กล้าฝันถึงอิสรภาพ การศึกษา และการเลือกชีวิตตัวเอง หนังจับภาพชีวิตประจำวันของซาร่าอย่างใกล้ชิด

รับชมได้ทาง www.VIPA.me และ VIPA Application