เมื่อบทกวีถูกลบด้วยหยดเลือด และการสังหารความทรงจำกลางเมืองอุตสาหกรรม

ในเมืองที่ถูกออกแบบมาเพื่อโรงกลั่นน้ำมันและสังคมปัญญาชนแห่งนี้ “บทกวี” เคยเป็นจิตวิญญาณที่หล่อเลี้ยงทุกชีวิต ถนนทุกสายไม่มีตัวเลขแต่ถูกขานชื่อตามกวีผู้ยิ่งใหญ่ ชาวเมืองใช้ท่วงทำนองเหล่านี้เป็น “รหัสลับ” ในการสื่อสารและนำทาง เป็นการใช้สุนทรียภาพเป็นเกราะป้องกันตัวตนของปัญญาชนที่บอกกับโลกว่า ต่อให้ชื่อถนนจะถูกพรากไป แต่ความรู้ที่ฝังอยู่ในหัวใจนั้นไม่มีใครชิงไปได้ ความอ่อนโยนนี้ยังสะท้อนผ่านความเชื่อเรื่อง “จิตวิญญาณในธรรมชาติ” ที่สั่งห้ามโค่นต้นไม้ศักดิ์สิทธิ์อย่างต้นหม่อนหรือต้นโพธิ์ เพราะเชื่อว่าจะเกิดอาถรรพ์แก่ผู้ทำลาย

ภาพจากสารคดี City of Poets นครแห่งกวี

ภาพจากสารคดี City of Poets นครแห่งกวี

ทว่าความสุนทรีย์กลับถูกท้าทายด้วยพายุทางการเมืองที่เปลี่ยนความสวยงามให้กลายเป็นอาชญากรรม บีบให้คนในเมืองต้องลุกขึ้นมา “สังหารความทรงจำของตัวเอง” รัฐไม่ได้รุกรานแค่พื้นที่สาธารณะด้วยการเปลี่ยนชื่อกวีให้กลายเป็นชื่อทหารเพื่ออุดมการณ์สงคราม แต่ยังบุกรุกเข้าไปถึงพื้นที่ส่วนตัว บีบให้ทุกคนต้องเผาภาพถ่ายครอบครัวและเครื่องดนตรีทิ้ง เพียงเพื่อลบภาพรอยยิ้มที่ไม่สอดคล้องกับอำนาจใหม่ มันคือความรุนแรงที่ทำให้คนที่นั่นกลายเป็นคนไร้ประวัติศาสตร์เพียงเพื่อความอยู่รอด

Sara Rajaei เลือกถ่ายทอดความร้าวรานนี้ผ่านภาพแบบ “คอลลาจ” (Collage) ที่ดูไม่ต่อเนื่อง การใช้เทคนิคนี้มันสื่อถึง "Fragmentation" หรือความแตกสลายของอัตลักษณ์เมือง มันเป็นการบอกคนดูว่า ทุกภาพที่นำเสนอนี้ ราวกับเศษกระดาษที่ถูกฉีกกระชากแล้วนำมาปะติดปะต่อใหม่ สะท้อนถึงอัตลักษณ์และเมืองที่แหลกละเอียดจนไม่อาจเล่าเป็นเรื่องราวที่สมบูรณ์ได้อีกต่อไป ต้นไม้ที่ยังยืนต้นอยู่อาจดูเหมือนเมืองที่ยังมี “ร่างกาย” แต่ชื่อถนนและบทกวีที่หายไปคือหลักฐานว่า “ดวงวิญญาณ” ของที่นี่ถูกถอดออกไปแล้ว สารคดีเรื่องนี้จึงไม่ใช่เพียงการโหยหาอดีต แต่คือเสียงกระซิบที่โหยไห้ถึงความงามที่ถูกอำนาจเบียดบังจนเหลือเพียงรอยไหม้ในความทรงจำ

ภาพจากสารคดี City of Poets นครแห่งกวี

ความอ่อนโยนของสารคดีเรื่องนี้ทำหน้าที่เหมือน “ยาสมานแผล” ที่กำลังบอกเราว่า ไม่ว่าโลกข้างนอกจะปั่นป่วนย่ำแย่เพียงใด แต่ถ้าเรายังมีพื้นที่เล็ก ๆ ไว้เก็บเกี่ยวสะสมความงามของ “บทกวี” เอาไว้ เราจะไม่มีวันพ่ายแพ้ต่อโชคชะตา

▶ ติดตามสารคดี City of Poets นครแห่งกวี สารคดีที่ใช้ฟุตเทจและภาพถ่ายจำนวนมาก ซึ่งรวบรวมจากบันทึกส่วนตัว มาบอกเล่าประวัติศาสตร์ของเมืองเล็ก ๆ แห่งหนึ่งที่ถนนทุกสายตั้งชื่อตามกวี ผู้คนในเมืองนี้ใช้ชีวิตอยู่ภายใต้โลกในอุดมคติที่สร้างขึ้นจากบทกวีและจินตนาการ แต่เมื่อบ้านเมืองเข้าสู่ยุคสงคราม เกิดการสร้างชุมชนใหม่เพื่อรองรับผู้ลี้ภัย ชื่อถนนสายเดิมก็เริ่มถูกแทนที่ด้วยชื่อใหม่ การเปลี่ยนแปลงที่รวดเร็วและฉับพลันนี้ทำให้ผู้คนสับสน และหลงทางอยู่ท่ามกลางความทรงจำของกวีที่ถูกหลงลืมไปในที่สุด

รับชมได้ทาง www.VIPA.me และ VIPA Application

เกี่ยวกับผู้เขียน

บอส หลงอินเดีย

นักเขียนผู้รักประวัติศาสตร์และความแตกต่าง ที่หลงใหลการเดินทางและการจดบันทึก เพื่อเข้าใจความคิดผู้คนต่างวัฒนธรรม