สอบเป็นคนไทย: เมื่อ “ตัวตน” ถูกจำกัดด้วยข้อสอบ และการพิสูจน์ความ “เป็นคน” บนแผ่นดินที่อยู่อาศัยมาทั้งชีวิต

สารคดีเชิงข่าว Big Story Thai PBS UNCUT ตอนที่ 6 เรื่อง “สอบเป็นคนไทย” นี้เปิดเปลือยความจริงอันขมขื่นของกลุ่มคนที่อพยพจากพม่าเข้ามาตั้งรกรากในไทยนานกว่า 40 ปี แม้ในเชิงประวัติศาสตร์กลุ่มคนรุ่นแรกจะไม่ได้เกิดบนผืนแผ่นดินนี้ แต่ช่วงเวลาเกือบครึ่งศตวรรษที่พวกเขาถากถาง ทำกิน และสร้างครอบครัวอยู่ที่นี่ กลับไม่เพียงพอที่จะทำให้รัฐยอมรับว่าเป็นส่วนหนึ่งของสังคมไทย

ปัญหาใหญ่ที่พวกเขาเผชิญในตอนนี้คือ “กำแพงข้อสอบ” ที่ออกแบบมาโดยไม่สอดคล้องกับวิถีชีวิตจริง ข้อสอบที่เน้นความเข้าใจทางวิชาการและเป็นการภาษาไทยในระดับสูง กลายเป็นเครื่องมือคัดกรองที่ “ไม่ง่าย” สำหรับผู้เฒ่าแม่เฒ่าชนเผ่าที่อยู่กับธรรมชาติและใช้แต่ภาษาเผ่า หรือมากสุดก็คือภาษาพื้นถิ่นมาทั้งชีวิต ทำให้สิทธิในการเป็นคนไทยดูจะอยู่ไกลเกินเอื้อมเพียงเพราะ “กระดาษแผ่นเดียว”

ภาพจากรายการ Big Story เรื่องใหญ่ Thai PBS UNCUT ตอน สอบเป็นคนไทย

ภาพจากรายการ Big Story เรื่องใหญ่ Thai PBS UNCUT ตอน สอบเป็นคนไทย

ทั้งความล่าช้าและช่องโหว่ของกระบวนการนี้ยังเปิดโอกาสให้ “มิจฉาชีพ” เข้ามาซ้ำเติมความทุกข์ กลุ่มคนที่ฉวยโอกาสหลอกลวงว่าจะช่วยจัดการเรื่องสัญชาติให้ แลกกับเงินแสนซื่อของคนที่อยากมีตัวตนในวัยบั้นปลาย แต่สุดท้ายก็ถูกทำลายความหวังที่ริบหรี่อยู่แล้วให้มอดดับลงไปอีก ในขณะที่คนบางส่วนที่พากเพียรจน “สอบผ่าน” กลับต้องเผชิญกับวิบากกรรมใหม่ นั่นคือการติดค้างอยู่ในขั้นตอนการออกบัตรที่ล่าช้าอย่างไร้จุดหมาย มักถูกอ้างว่าเป็นเรื่องของการตรวจสอบประวัติหรือการรอการเซ็นอนุมัติจากส่วนกลาง ทำให้บัตรประชาชนที่ควรจะเป็นตั๋วสู่ชีวิตใหม่ กลายเป็นเพียงสถานะในอากาศที่จับต้องไม่ได้เสียที

การได้สัญชาติไทยคือจุดเปลี่ยนที่สำคัญที่สุดในชีวิตของพวกเขา เพราะบัตรประชาชนหนึ่งใบคือการปลดล็อก “สิทธิขั้นพื้นฐาน” ที่มนุษย์คนหนึ่งควรได้รับ ไม่ว่าจะเป็นสิทธิในการรักษาพยาบาลฟรี สิทธิในการเดินทางข้ามเขตเพื่อประกอบอาชีพอย่างเปิดเผยโดยไม่ถูกจับกุม สิทธิในการเดินทางข้ามพื้นที่จังหวัดเพื่อไปเยี่ยมลูกหลาน สิทธิในการทำนิติกรรมหรือครอบครองที่ดิน และที่สำคัญที่สุดคือการได้อยู่อย่างมีศักดิ์ศรีในฐานะ “พลเมือง” ไม่ใช่ “ผู้พักอาศัยชั่วคราว” ที่พร้อมจะถูกผลักไสได้ทุกเมื่อ การที่พวกเขาอยู่บนแผ่นดินนี้มานานกว่า 40 ปี เป็นข้อพิสูจน์ที่ชัดเจนว่าใจของเขาเป็นของที่นี่ แต่สิ่งที่ขวางกั้นไว้คือระเบียบที่แข็งกระด้างและการมองข้ามความหลากหลายทางวัฒนธรรม

ภาพจากรายการ Big Story เรื่องใหญ่ Thai PBS UNCUT ตอน สอบเป็นคนไทย

ภาพจากรายการ Big Story เรื่องใหญ่ Thai PBS UNCUT ตอน สอบเป็นคนไทย

ภาพจากรายการ Big Story เรื่องใหญ่ Thai PBS UNCUT ตอน สอบเป็นคนไทย



ยังเกิดเป็นความสงสัยมากมายว่า เหตุการณ์นี้เปรียบเสมือน “การติดอยู่ในห้องขังที่ไม่มีกรงขัง” พวกเขาไม่ได้ถูกจองจำด้วยโซ่ตรวน แต่ถูกจองจำด้วยกฎหมายและทัศนคติของรัฐที่มองคนไม่เท่ากันหรือเปล่า การที่คนกลุ่มหนึ่งต้องพิสูจน์ความเป็นมนุษย์ด้วยข้อสอบและการร้องเพลงชาติไทย ที่ภาษาไม่ได้ตรงกับการใช้ชีวิตประจำวันจริง คือภาพสะท้อนของสังคมที่เชิดชูระเบียบมากกว่าสิทธิมนุษยชนหรือไม่ ตราบใดที่รัฐยังไม่อาจลดกำแพงเหล่านี้ลงและมองเห็นความจริงว่าพวกเขาคือฟันเฟืองหนึ่งที่ร่วมสร้างแผ่นดินนี้มานานหลายทศวรรษ การ “สอบเป็นไทย” ก็จะยังคงเป็นบททดสอบที่ “ไม่ง่ายนัก” ที่พรากชีวิตและลมหายใจของผู้คนไปจนถึงวันสุดท้ายของพวกเขาอย่างน่าเวทนา

▶ ติดตามสารคดีเชิงข่าว Big Story เรื่องใหญ่ Thai PBS UNCUT สารคดีข่าวแนวสืบสวนสอบสวนที่ลึกรอบด้าน ด้วยการสืบค้นข้อมูลทาง สังคม เศรษฐกิจ การเมือง อาชญากรรม วัฒนธรรรม อย่างรอบด้าน เชื่องโยงให้เห็นถึงต้นตอของปัญหา ความสูญเสียและโอกาสในการแก้ไขปัญหาให้ดีขึ้นได้ เพื่อสร้างความเปลี่ยนแปลงที่ดียิ่งขึ้นในสังคม โดยนักข่าวมือรางวัลที่ช่ำชองการทำข่าวแนวสืบสวนที่สุดของประเทศไทย

รับชมได้ทาง www.VIPA.me และ VIPA Application

เกี่ยวกับผู้เขียน

บอส หลงอินเดีย

นักเขียนผู้รักประวัติศาสตร์และความแตกต่าง ที่หลงใหลการเดินทางและการจดบันทึก เพื่อเข้าใจความคิดผู้คนต่างวัฒนธรรม